أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
344
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
از آنجا بيرون كند ما فرعون را و هر كه با وى بود همه را در دريا غرقه كرديم [ وَ قُلْنا ] و گفتيم از پس آنكه فرعون را هلاك كرديم بنى اسرائيل را كه : شما در زمين مصر ساكن شويد و آنجا مقام سازيد كه چون وعدهء قيامت آيد ما شما را بياريم همه را بر هم آميخته يا همه را جمع كرده و گرد آورده ، كلبى گفت : [ فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ جِئْنا ] مراد نزول عيسى عليه السّلام است از آسمان و اين قول دليل صحّت رجعت مىكند كه اصحاب ما گفتند « 1 » . حقّ تعالى اين آيت براى تسليت و دلخوشى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرستاد گفت : اگر كفّار قريش ترا از مكّه برانگيختند پيش از تو موسى را فرعون خواست تا از مصر برانگيزد من او را و قوم او را هلاك كردم و موسى را و قومش را برهانيدم و ملك مصر بايشان دادم همچنين ترا ظفر دهم بر دشمنان و ايشان را هلاك كنم ، و نعمت خود بر تو و أتباع تو تمام گردانم . [ وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ ] ما اين قرآن را بحقّ فرستاديم و بحكمت تا هدايت كند مردمان را با خيرات ؛ و او بحقّ فرود آمد ، و ما ترا اى محمّد نفرستاديم مگر براى بشارت دادن و ترسانيدن . [ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 107 تا 109 ] قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذا يُتْلى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ سُجَّداً ( 107 ) وَ يَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولاً ( 108 ) وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً ( 109 ) و قرآن را آيت آيت و سورت سورت فرستاديم بحسب مصلحت و او را جدا گردانيديم تا تو آن را بر مردمان خوانى بآهستگى و درنگ ، و فرو فرستاديم او را فرو فرستادنى بحسب حاجت بگو اى محمّد اين كافران را : اگر شما به اين قرآن ايمان آريد و اگر نياريد آنان كه ايشان را علم دادهاند به اين قرآن ايمان مىآرند چون بر ايشان ميخوانند ايشان مىشنوند و به روى در مىآيند به سجده مر خداى را بر سبيل تواضع و شكر آن نعمت را كه پيغمبر آخر زمان را دريافتند و به آن وعده كه ايشان را داده بودند برسيدند [ وَ يَقُولُونَ ]
--> ( 1 ) - يعنى به آن معتقدند تبعا للعرب فى هذا التعبير أعنى قولهم : قال به ؛ اى اعتقد ، أما اعتقاد برجعت چنان كه مكرّر در مكرّر در اين تفسير شريف به آن تصريح و اشاره شده است از عقائد حقّهء فرقهء شيعهء اثنى عشريّه است و تفصيل آن را بايد از كتب مؤلّفه در اين موضوع خواند .